Onderzoek schone rivieren

We kregen een mailtje van Tina Dolmans, zus van Peter Dolmans van Op de Hoogmaas, dat zij zich als onderzoeker, bezig gaat houden aan de milieuverontreiniging bij de rivieren. Zij is in Itteren geboren en getogen en gaat langs de Maas bij Itteren het afval inventariseren. Als dat terug te leiden is naar een “vervuiler” dan kunnen zij die “vervuiler” benaderen. Uiteraard wil zij dan wel weten wanneer (9 en 23 maart) onze mensen het afval op gaan ruimen. Zij schrijft in de mail:

Ik ben gestart als afvalonderzoeker voor het project schone rivieren, dat weer deel uitmaakt van een groter onderzoek van de Plastc Soep Foundation, IVN en Stichting de Noordzee. Ik ga op een vaste strook van 100m langs de Maas in Itteren, mijn geboortedorp, het aangespoelde, aangewaaide afval on categorieën onderbrengen en tellen. Zo zijn er langs de limburgse Maas ongeveer 35 meetpunten. De universiteit Leiden gaat al onze gegevens verwerken en het afval onderzoeken om de bron van de vervuilers te achterhalen. vorig jaar is er met 3 meetpunten gestart en het resultaat is al dat Chemelot nu aan de tand gevoeld wordt over een hoge concentratie van granulaat (vissen zien dit voor eitjes aan en eten het op).
Het onderzoek gaat 2x per jaar plaatsvinden tussen half februari en half maart en half september en half oktober.
ik hoorde van mijn broer Peter Dolmans (op de Hoogmaas) dat in Itteren een zeer actieve opruimploeg . Om dus mijn detective werk uit te kunnen voeren zou ik willen weten wanneer jullie van plan zijn de opruimactie te voeren. ik kan dan op ” mijn 100m Maas” van tevoren mijn afval verzamelen en onderzoeken.
Mochten jullie meer informatie willen, dan hoor ik dat graag.
Zoals het er nu uit, ga ik dat 5 jaar doen en ga ik mijn geboortedorp en Mooder Maas weer regelmatig zien. Ik hoop gauw wat van jullie te horen.
Met vriendelijke groet,

Tina Dolmans

Oh ja, Tina: als je nog meer informatie voor ons hebt, horen we het graag!

Schone Maas opruimactie 9 en 23 maart

Via Angela Moberts werden we op de hoogte gesteld van de dagen waarop onze vrijwilligers puin ruimen langs de Maas. Angela schrijft:

Alhoewel er op hoger niveau steeds meer beslissingen vallen om de hoeveelheid plastic afval te verminderen in onze samenleving, blijft het voorlopig noodzakelijk, om afval langs de Maas te verwijderen in het voorjaar. Plastic zakjes en flesjes zijn dermate licht van gewicht, dat ze met ieder zuchtje wind, zo in het water terecht komen.

En hier rond Itteren en Borgharen zijn we omgeven door veel water: de Maas, het kanaal , de Kanjel en de vijver. En veel afvalbakken in zowel Maastricht als hier in Itteren staan langs het water. Vaak puilen de bakken uit en ligt alle rommel ernaast of er staan wel bakken , maar wordt het afval gewoon op de grond gegooid.

De plastic zakken mogen gelukkig niet meer verkocht worden tenzij u ervoor betaald. Dan is zelf een tas meenemen toch handiger. Statiegeld op plastic flesjes, heeft nog een lange weg te gaan. Evenals het plastic te vervangen door bv. mais, dat afbreekbaar is in de natuur. Mais wordt inmiddels ook al gebruikt om schuursponsjes van te maken en drinkflessen voor op de fiets.

De data voor SchoneMaas zijn voor volgend jaar op zaterdag 9 en 23 maart. Locatie ga ik van tevoren bekijken. De vaste helpers krijgen een mail en het wordt natuurlijk ook kenbaar gemaakt op deze website.

Er wordt geruimd van 10.00 uur tot 12.00 uur en daarna gaan we voor een eenvoudige lunch naar de Brigidahoeve.

Aanmelden bij: amoberts@kpnmail.nl of een briefje in de brievenbus op Sterkenbergweg 5.

Vogeltelling

Via Angela Moberts kregen we te horen dat er in het weekend van 26 januari weer een vogeltelling is. Dit gaat via de vogelbescherming die zicht willen houden op de vogelpopulatie.

Zet de voedertafel klaar, hang de vetbol op en omcirkel de datum in je agenda! Want op vrijdag 25, zaterdag 26 en zondag 27 januari aanstaande houdt Vogelbescherming Nederland weer de Nationale Tuinvogeltelling. Iedereen kan meedoen aan het grootste burgeronderzoek van Nederland. Benieuwd hoe? Kijk voor meer informatie op www.tuinvogeltelling.nl

Tsjilpende huismussen in de heg, een bungelende koolmees aan de vetbol en de grote bonte specht die van de vogelpindakaas komt snoepen. Tijdens de Nationale Tuinvogeltelling heb je een half uurtje de tijd om helemaal op te gaan in de tuinvogels. Kopje koffie erbij en kijken maar. Door de resultaten door te geven help je bovendien Vogelbescherming Nederland met belangrijke informatie over de vogels in je tuin.

De liefde van vogels gaat door de maag, dus wie goed voert krijgt veel bezoek van vogels. Maar er is zoveel meer te doen! Wie zich nu al inschrijft via www.tuinvogeltelling.nlontvangt de gratis special Vogels Voeren. Hierin lees je alle tips en tricks om de vogels naar jouw tuin te lokken!

Meedoen met de Tuinvogeltelling is leuk, je leert de vogels in je tuin wat beter kennen en eigenlijk is het tellen heel eenvoudig. Vogelbescherming doet er alles aan om je te helpen de vogels te herkennen. Op de site staat een top 25 van de meest voorkomende tuinvogels, met herkenningstips en geluid. Met de gratis app Tuinvogels is het herkennen van vogels helemaal appeltje eitje. Vul de kleur en de grootte in en Vogelbescherming vertelt je welke vogel je ziet.

Dit jaar wordt de Tuinvogeltelling voor de 16ekeer georganiseerd. Voorgaande edities hebben inmiddels een schat aan waardevolle informatie opgeleverd. Zo is de achteruitgang van de huismus terug te zien in de resultaten, net als de opkomst van de halsbandparkiet. Nog een interessant feitje: in de telling is duidelijk te zien dat de vogels te vinden zijn in de tuinen waar goed gevoerd wordt.

De Nationale Tuinvogeltelling van Vogelbescherming Nederland vindt dit keer plaats op 26 en 27 januari 2018. Meedoen is simpel: 30 minuten lang noteer je de vogels in de tuin en de resultaten meldt je op www.tuinvogeltelling.nl of via de gratis app tuinvogels te downloaden via www.tuinvogeltelling.nl De top 3 bestond vorig jaar uit huismus, koolmees en pimpelmees.

Miljoenen euro’s door natuurontwikkeling en verbreding Maas

Via de website van de Limburger lazen we dat  de werkzaamheden van Consortium Grensmaas tientallen miljoenen euro’s oplevert aan toerisme, recreatie maar ook omdat men minder geld hoeft uit te geven aan de hoogwaters drinkwaterproductie. De Limburger schrijft:

Rivierverbreding en herinrichting van de Maasvallei levert jaarlijks voor tientallen miljoenen euro’s aan maatschappelijk voordeel op.

Dat blijkt uit onderzoek van de Universiteit Hasselt in opdracht van onder meer het Consortium Grensmaas naar de effecten van verbreding van de Maas en natuurontwikkeling. Het gaat daarbij om onder meer reductie van schade door hoogwater en kosten van drinkwaterproductie, en de ontwikkeling van toerisme en recreatie.

Wandel- en fietsnetwerk

Die is in Belgisch Limburg al sinds de jaren negentig volop in ontwikkeling, met onder meer een uitgebreid wandel- en fietsnetwerk als resultaat. Ook aan Nederlandse zijde wordt hard gewerkt aan uitbreiding van de toeristische infrastructuur, met een fietsbrug bij Meers als speerpunt.

De onderzoekers komen uit op een economisch rendement van 19 tot 24 miljoen euro per jaar, waarbij de revenuen uit toerisme en recreatie in Nederland nog niet zijn meegenomen. Volgens Lambert Schoenmaekers, projectleider van Rivierpark Maasvallei, zijn daarvoor nog onvoldoende ervaringscijfers beschikbaar. „Toch is dit onderzoek voor beide Limburgen een goede indicatie dat wat in de Maasvallei gebeurt de samenleving geen windeieren legt”, zegt hij.

Bezoekers

De Belgische Maasvallei trekt jaarlijks tot één miljoen bezoekers. Natuurontwikkeling na rivierverbreding draagt ook bij aan vermindering van kooldioxide en efficiëntere drinkwaterproductie.

‘Ecologisch herstel kan een belangrijke functie vervullen in de reductie van de operationele kosten van zuivering van oppervlaktewater’, staat in het rapport. De onderzoekers verwijzen naar de waterwinning in Roosteren en Heel, waarvoor jaarlijks 10,2 miljoen kubieke meter aan de hoofdstroom van de Maas onttrokken wordt.

Klimaatverandering

Kritische kanttekening is dat door klimaatverandering met langdurige lage waterstanden als gevolg positieve effecten op de zuivering ongedaan gemaakt kunnen worden.

Terugkeer Bundervoetpad

Het Bundervoetpad was een oude historische veldweg die vanuit Itteren als verlengde van Geneinde richting Hartelstein liep. De Keizerstraat en nadien ook Op de Warrey waren toen nog helemaal niet in beeld. Het Bundervoetpad liep in noord-oostelijke richting tot op een viersprong die iets ten zuiden lag van de huidige duiker onder het Julianakanaal. Vanaf de viersprong kon men richting Voulwames, Hartelstein of Bunde lopen.

In 1897 heeft de familie Prickaerts-Savelberg van hoeve Hartelstein op de viersprong een veldkruis laten plaatsen.

Begin jaren 80 van de vorige eeuw heeft er een ruilverkaveling plaatsgevonden. Het Bundervoetpad is in zuidelijke richting verplaatst tot tegen de bosrand. Vanaf die tijd was het geen veldweg meer. Het was een verharde weg die zelfs onderdeel uitmaakte van een paar landelijke fietsroutes.

Direct bij de start van de werkzaamheden van het Consortium Grensmaas is het Bundervoetpad afgesloten voor alle verkeer. Het gebied rondom het Bundervoetpad, inclusief een groot deel het bos, was namelijk bestemd als dekgrondberging. Een groot deel van het bos is destijds dan ook gekapt. Op de website www.ittereninbeeld.nl onder de map Hartelsteinerveld is dat allemaal goed te volgen.

De Dorpsraad is er altijd vanuit gegaan dat het pad na afronding weer zou terugkomen. Het pad was daarom ook als zodanig opgenomen in onze recreatievisie. Groot was daarom de teleurstelling/verbazing toen bleek dat in het eindplan het Bundervoetpad niet meer voorkwam.

In de klankbordgroep Grensmaas, waarin de Dorpsraad vertegenwoordigd is, is diverse malen aangedrongen op terugkeer van het Bundervoetpad. Helaas zonder enig effect. Men vond, met name Staatsbosbeheer, een dergelijk pad niet passen in een natuurgebied.

In de laatste klankbordgroepvergadering heeft de delegatie van de Dorpsraad een laatste ultieme poging gedaan om het pad terug te krijgen. We hebben nogmaals heel duidelijk het belang van het pad uitgelegd. Het pad biedt namelijk een goede mogelijkheid om een rondje te maken rond Hartelstein. Zonder het voetpad zouden wandelaars van Hartelstein via op/afrit brug en Op de Bos naar Itteren moeten wandelen. Een zeer ongewenste en verkeersonveilige situatie. Het pad biedt verder voor de inwoners van Itteren uit de nieuwe buurt een prachtige toegang tot het gebied, b.v. om de hond uit te laten.

Onze laatste ultieme poging heeft gelukkig succes gehad. Na intern beraad bij Staatsbosbeheer, gemeente en Consortium is besloten om alsnog het voetpad aan te leggen. Op de valreep, want over een week of twee zijn de werkzaamheden in het gebied afgerond en zal het Consortium met al zijn materiaal vertrekken.

Inmiddels is gestart met de aanleg van het Bundervoetpad.

Het veldkruis is ten tijde van de ruilverkaveling verplaatst naar een plek aan de voet van de dijk van het Julianakanaal. Alhoewel het niet meer het originele veldkruis is (het origineel is verschillende keren vernield of gestolen) zoeken we nog een mooie geschikte plek. Zodra de werkzaamheden in het gebied zullen zijn afgerond zal voor het veldkruis een definitieve plaats worden gezocht.

Eerste rivierhout in de Grensmaas geplaatst

Begin november zijn in de Grensmaas ter hoogte van Borgharen drie dode bomen in het water gelegd. Dit zogenoemde rivierhout is bedoeld om een impuls te geven aan het waterecosysteem; dood hout werkt als een soort koraal waar het al snel krioelt van het leven. Rijkswaterstaat werkte voor het plaatsen van dit rivierhout samen met Consortium Grensmaas en ecoloog Alphons van Winden van Bureau Stroming.

“Voor een gezond waterecosysteem is het belangrijk dat er veel variatie in leefgebieden voor planten en dieren is. Het rivierhout moet samen met enkele grote keien voor afwisseling in stroomsnelheid zorgen, wat meer soorten vis aantrekt”, vertelt Van Winden, die de maatregel uitwerkte. “Ook kan zich achter deze ‘obstakels’ een laagje zand en fijn grind ophopen, precies zoals in een natuurlijke rivier normaal gesproken gebeurt. Aan het dode hout hechten zich allerlei kleine waterdiertjes als insectenlarven, kokerjuffers en mosselen, maar ook wieren en algen, die weer een belangrijke voedselbron voor vissen en vogels vormen. De wortels en takken dienen tevens als schuil- en paaiplaats voor jonge vis. Zo komt de voedselkringloop weer op gang.”

Stevig verankerd
Borgharen is als startlocatie gekozen omdat het Grensmaasproject hier al afgerond is en er geschikte bomen voorhanden waren. Ze zijn buiten de hoofdgeul neergelegd, in een wat dieper gedeelte tussen twee grindeilanden in. Zodoende ligt een deel van de stammen permanent onder water en zullen waterrecreanten als kajakkers – zolang ze de hoofdstroom volgen – er naar verwachting geen hinder van ondervinden. Om wegdrijven te voorkomen zijn de bomen met kettingen vastgemaakt aan zware betonplaten, die op hun beurt stevig in de bodem zijn ingegraven. Behalve een grote kei bij het rivierhout, zijn nog eens 10 keien in de nabijheid daarvan op grindeilanden neergelegd, eveneens buiten de hoofdstroom. Op basis van de technische, financiële en ecologische uitkomsten wordt bekeken welke andere plekken in de Grensmaas geschikt zijn om de komende jaren bomen en keien neer te leggen.

Werken aan ecologisch herstel van de Maas
Zorgdragen voor een goede ecologische waterkwaliteit is een belangrijke taak voor Rijkswaterstaat volgens de Europese Kaderrichtlijn Water. Dat geldt voor alle oppervlaktewateren en dus ook de Maas. Rijkswaterstaat voert daarom in samenwerking met andere partijen langs de gehele Maas in Nederland ecologische herstelmaatregelen uit. Dat varieert van het realiseren van natuurvriendelijke oevers en aanleggen van ondiepe geulen tot het herstellen van beekmondingen en plaatsen van rivierhout. Vaak kunnen maatregelen voor de hoogwaterveiligheid worden gecombineerd met verbetering van het waterleven, zoals hier bij de Grensmaas, waar tevens Natura 2000-doelen zijn meegenomen.

Meer weten?
Kijk op www.rws.nl/maasoevers of www.grensmaas.nl of bel gratis met de publieksinformatielijn van Rijkswaterstaat: 0800-8002.

De foto is trouwens van Jaco van der Eijk.

Te water geraakte dieren in Julianakanaal een handje helpen

Onlangs is het projectplan realisatie fauna uittreedplaatsen te Itteren door de minister van Infrastructuur en Waterstaat vastgesteld. Dit houdt in dat op de locatie Itteren zes zogenaamde fup’s worden aangelegd. Zoals we hebben kunnen zien is Consortium Grensmaas (in opdracht van Rijkswaterstaat) al druk bezig met de aanleg. Bij Rijkswaterstaat hebben we betreffende de aanleg nadere informatie opgevraagd. Onderstaand de gevraagde aanvullende informatie wat de aanleiding is van het aanleggen van deze fup’s en hoe e.e.a. te werk gaat.

Aanleg fup’s

Wild dat in het water terecht komt, kan soms moeite hebben met weer het water uit komen door onder andere de steile taluds van kanalen. Ook op delen van het Julianakanaal bestaan de oevers uit grove stortstenen.

Om de barrière die deze oevers vormen te verzachten zodat (migrerende) dieren makkelijker de oevers kunnen betreden, worden er op het Julianakanaal de komende weken fauna-uitstapplaatsen (FUP’s) aangelegd.

Aanleg fauna-uitstapplaatsen Julianakanaal

De FUP’s in het Julianakanaal worden over een lengte van 600 m ter hoogte van Itteren op drie locaties aangelegd aan beide zijden van het kanaal. Er worden daar in totaal dus zes FUP’s gerealiseerd. FUP’s moeten aan beide zijden van de watergang tegenover elkaar geplaatst worden zodat dieren aan beide kanten het kanaal kunnen verlaten.
Ter hoogte van Elsloo worden de komende weken in totaal dertien FUP’s aangelegd aan de oostzijde van het Julianakanaal (elf FUP’s van 20 m breed en twee FUP’s van 10 m breed). Aan de westzijde wordt momenteel een passeervak gerealiseerd voor een bredere scheepvaartdoorvaart op dat stukje kanaal. De hele lengte van het passeervak (1 km) wordt voorzien van schuimbeton, daar kunnen te water geraakte dieren gemakkelijk overheen klimmen.

Werkmethodiek

Eerst worden de werkplekken afgebakend met plastic scherm en gecontroleerd op het voorkomen van (beschermde) diersoorten die zo nodig worden weggevangen. Vervolgens wordt de dijk gemaaid (3 m bij 40 m). Delen van de huidige stenen oever en het talud wordt verwijderd en vervangen door nieuwe stortstenen. De stortstenen hebben verschillende formaten waardoor er grote gaten tussen de stenen aanwezig kunnen zijn. Deze gaten worden opgevuld met een beton-emulsie. Dieren kunnen langs de nieuw aangelegde stortstenen het kanaal makkelijker in en ook weer uit. De werkzaamheden duren naar verwachting voor de FUP’s op beide locaties tot medio december van dit jaar. De FUP’s ter hoogte van Itteren worden uitgevoerd door Consortium Grensmaas en ter hoogte van Elsloo door Van Den Herik, beiden in opdracht van Rijkswaterstaat.

Julianakanaal en Meerjarenprogramma Ontsnippering

Het aanleggen van de FUP’s op het Julianakanaal is een onderdeel van het Meerjarenprogramma Ontsnippering (MJPO). Het MJPO zorgt in het hele land voor ontsnippering van de natuur door het realiseren van onder andere ecoducten, ecoduikers, faunatunnels en makkelijk uittreedbare oevers rondom bestaande rijksinfrastructuur. Zo kunnen bijvoorbeeld wilde zwijnen, otters, herten, dassen, salamanders, kikkers en zelfs vleermuizen weer veilig oversteken. Deze dieren krijgen zo meer leefruimte, toegang tot voedsel en schuilplaatsen en ze vinden makkelijker een geschikte partner. De kans op faunaslachtoffers door aanrijdingen met weg- en treinverkeer of verdrinking neemt ook af. Meer informatie is te vinden op de website van MJPO.

Wat is dat bij het kanaal?

We hebben vragen gekregen wat men aan het doen was bij het kanaal. Wij hebben dit gevraagd aan Rijkswaterstaat. Het antwoord van RWS luidde:

Consortium Grensmaas maakt daar voor RWS een aantal FUP’s. (Fauna uittrede plaatsen) voor te water geraakt wild, dat kan daar makkelijker het kanaal verlaten. Bestaande stuk dijk is/wordt gemaaid over 3x 40 meter, voorzien van nieuwe stortsteen en laag beton.

Als bijvoorbeeld zwijnen met biggetjes in het kanaal springen kan het zijn dat de kleintjes niet meer aan de kant komen en dan verdrinken. Er komt allerlei wild door het kanaal zoeken wat er in Itteren allemaal voor moois en lekkers te zien is. Dan moeten we ook zorgen dat er geen doden bij vallen.

 

Fietsbrug over de Geul

De fietsbrug over de Geul is geplaatst. Nu kan gestart worden met de aanleg van het fiets/wandelpad zodat we binnenkort vanuit Itteren via de Meebruggenweg naar Hartelstein kunnen lopen of het nieuwe natuurgebied ten noorden van Itteren kunnen gaan bezoeken. Er komt ook nog een zogenaamde romeinenbrug ter hoogte van de kop van de Geul zodat we daar weer de Geul kunnen oversteken. Deze nieuwe brug levert talloze nieuwe wandel en fietsmogelijkheden.

Bomenrij langs fietspad Borgharen-Itteren

Langs het fietspad Itteren-Borgharen begint zich een mooie bomenrij te ontwikkelen. Veel inwoners van Borgharen en Itteren hebben aan het tot stand komen van de bomenrij bijgedragen door een boom te adopteren. Helaas zijn er ieder jaar weer bomen die het niet of nauwelijks redden. Het is niet duidelijk wat daar de oorzaak van is. Is sommige gevallen kun je je echter afvragen of er wel een natuurlijke oorzaak is. Vandalisme is dan waarschijnlijk de meest voor de hand liggende oorzaak. Dat is helaas triest om te moeten constateren.

Tot nu toe heeft de gemeente gelukkig alle bomen die het niet gered hebben vervangen. Dit jaar gaat dat weer gebeuren. De gemeente heeft desgevraagd aangegeven dat de bomen die het niet gered hebben in het zogenaamde inboetprogramma zitten. Dat wil zeggen dat ze in het komende plantseizoen vervangen gaan worden. De bomen die vervangen worden zijn allemaal gemerkt. Hopelijk vervangen ze ook de bomen die als gevolg van vandalisme het loodje hebben gelegd.